NPS म्हणजे काय? | NPS Information In Marathi
नमस्कार मित्रांनो! आज आपण या लेखात नॅशनल पेन्शन स्कीम (NPS Information In Marathi) म्हणजे काय, यामध्ये गुंतवणूक कशी करावी, त्याचे फायदे आणि ते निवृत्तीनंतर (Retirement) कसे उपयोगी पडते, या सर्व गोष्टींबद्दल सविस्तर जाणून घेणार आहोत.
NPS म्हणजे काय?
NPS (National Pension System) ही भारत सरकारची एक ऐच्छिक आणि दीर्घकालीन गुंतवणूक योजना आहे. ही योजना केंद्रीय पेन्शन फंड रेग्युलेटरी आणि डेव्हलपमेंट अथॉरिटी (PFRDA) द्वारे व्यवस्थापित केली जाते.
ही योजना 18 ते 70 वर्षे वयोगटातील कोणत्याही भारतीय नागरिकासाठी उपलब्ध आहे. तुमच्या निवृत्तीनंतरच्या (वयाच्या 60 वर्षानंतर) गरजा पूर्ण करण्यासाठी एक ठोस आर्थिक स्रोत आणि मासिक पेन्शन (Pension) सुरू करणे, हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे.
PRAN म्हणजे काय?
जेव्हा तुम्ही NPS मध्ये नोंदणी करता, तेव्हा तुम्हाला एक 12 अंकी ‘PRAN’ (Permanent Retirement Account Number) मिळतो. हा तुमचा कायमस्वरूपी पेन्शन नंबर असतो, जो तुम्ही नोकरी बदलली तरी तोच राहतो.
NPS अकाउंटचे 2 मुख्य प्रकार (Types of NPS Accounts)
NPS योजनेमध्ये प्रामुख्याने दोन प्रकारची खाती उघडता येतात:
| वैशिष्ट्ये | टियर 1 अकाउंट (Tier 1) | टियर 2 अकाउंट (Tier 2) |
|---|---|---|
| उद्देश | निवृत्ती नियोजन (Retirement) | बचत आणि गुंतवणूक (Savings) |
| टॅक्स बेनिफिट | होय (2 लाखांपर्यंत टॅक्स वाचतो) | नाही (कोणतीही टॅक्स सूट मिळत नाही) |
| पैसे काढण्याची मुभा | 60 वर्षे पूर्ण झाल्यावरच (कठोर नियम) | कधीही पैसे जमा करा आणि काढा |
| किमान गुंतवणूक | दरवर्षी किमान 500 रुपये | किमान 1000 रुपये |
(टीप: टियर 2 अकाउंट उघडण्यासाठी तुमचे टियर 1 अकाउंट असणे अनिवार्य असते.)
NPS चे 4 सर्वात मोठे फायदे
- डबल टॅक्स बचत (Tax Savings): NPS चा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे टॅक्स बचत. कलम 80C अंतर्गत मिळणाऱ्या 1.5 लाख रुपयांच्या सूट व्यतिरिक्त, कलम 80CCD(1B) अंतर्गत तुम्हाला अतिरिक्त 50,000 रुपयांची कर सवलत मिळते. (एकूण 2 लाखांची कर बचत).
- उत्तम परतावा: NPS मध्ये तुमचे पैसे शेअर बाजार (Equity), कॉर्पोरेट बॉन्ड्स आणि गव्हर्नमेंट सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवले जातात. तुम्ही स्वतः ठरवू शकता की तुमचे किती टक्के पैसे शेअर बाजारात गुंतवायचे आहेत (कमाल 75% पर्यंत). यामुळे पारंपरिक पीपीएफपेक्षा (PPF) चांगला परतावा मिळण्याची शक्यता असते.
- सुरक्षितता आणि पारदर्शकता: ही योजना पूर्णपणे PFRDA आणि भारत सरकारच्या नियंत्रणाखाली असल्यामुळे अतिशय सुरक्षित आणि पारदर्शक आहे.
- कंपाउंडिंगची ताकद: NPS हे एक दीर्घकालीन साधन (Long-term instrument) असल्यामुळे, ‘चक्रवाढ व्याजाचा’ (Compounding) मोठा लाभ मिळून तुम्ही मोठा फंड उभा करू शकता.
NPS मधून रक्कम काढण्याचे नियम (Withdrawal Rules)
NPS मध्ये जमा झालेले पैसे काढण्याचे नियम अत्यंत कडक आहेत, जेणेकरून निवृत्तीपर्यंत तुमचे पैसे सुरक्षित राहतील:
- 60 वर्षांआधी (Partial Withdrawal): तुम्ही विशिष्ट कारणांसाठी (उदा. स्वतःचे/मुलांचे आजारपण, मुलांचे शिक्षण किंवा घर खरेदी) 3 वर्षांनंतर जमा रकमेपैकी जास्तीत जास्त 25% रक्कम काढू शकता.
- 60 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर (Maturity): वयाची 60 वर्षे पूर्ण झाल्यावर तुम्ही जमा झालेल्या एकूण फंडापैकी 60% रक्कम एकरकमी (Tax-free) काढू शकता. उर्वरित 40% रकमेची तुम्हाला ‘अॅन्युइटी’ (Annuity) खरेदी करावी लागते, ज्यातून तुम्हाला आयुष्यभर मासिक पेन्शन मिळते.
NPS मध्ये गुंतवणूक कशी सुरू करावी?
NPS मध्ये खाते उघडणे आता अत्यंत सोपे झाले आहे. तुम्ही खालीलप्रमाणे नोंदणी करू शकता:
- ऑनलाइन पद्धत: तुम्ही घरबसल्या eNPS पोर्टलवरून 5 मिनिटांत खाते उघडू शकता. यासाठी आधार कार्ड, पॅन कार्ड, कॅन्सल चेक आणि फोटो आवश्यक आहे.
- ऑफलाइन पद्धत: तुम्ही तुमच्या जवळच्या कोणत्याही बँकेत (ज्याला POP – Point of Presence म्हणतात) जाऊन NPS चा फॉर्म भरून खाते उघडू शकता.
निष्कर्ष: NPS कोणासाठी योग्य आहे?
मित्रांनो, तुम्हाला निवृत्तीनंतर (Retirement) आर्थिक स्वातंत्र्य हवे असल्यास तुम्ही NPS मध्ये नक्की गुंतवणूक केली पाहिजे. सरकारी नोकरदारांप्रमाणेच खाजगी क्षेत्रातील लोकांसाठी पेन्शनची सोय करण्यासाठी ही योजना सर्वोत्तम आहे.
(रिटायरमेंट प्लॅनिंगबद्दल अधिक माहिती आमच्या रिटायरमेंट प्लॅनिंग म्हणजे काय? या लेखात दिलेली आहे.)
(तसेच NPS आणि PPF मधील फरक जाणून घेण्यासाठी आमचा PPF म्हणजे काय? हा लेख नक्की वाचा.)